ÖNSÖZ

Bu çalışmada, eski ve yeni kaynaklarımızda hakkında tam ve yeterli bilgi bulunmayan, Miftahü’l- Ferec ve Gülşen-i Uşşâk gibi eserlerin sahibi, 15. yüzyıl şairlerinden Cemâlî’nin hayatı, eserleri ve Dîvânı, çeşitli yönleriyle araştırılarak, kaynaklardaki tutarlı, tutarsız bilgiler karşılaştırılmış ve incelenmeye çalışılmıştır. Özellikle de eski ve yeni kaynaklarda zikredilmeyen, yeni kaynaklarda da bulunamadı diye geçen Dîvânı üzerinde durulmuştur.

Bu çalışma, Cemâlî’nin hayatı, eserleri ve Dîvânı’nın tanıtıldığı inceleme ve Dîvân metninin yer aldığı metin bölümü olmak üzere başlıca iki kısımdan meydana gelmektedir:

İnceleme bölümünde, önce eski ve yeni kaynaklarla kataloglardaki bilgiler karşılaştırılarak Cemâlî’nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri ele alınmış ve bu konuda bilgi verilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, bir bakıma bu çalışmanın asıl konusu olan Cemâlî Dîvânı, metin olarak ortaya konmuş, dil ve edebiyat yönünden incelenmiş, şiirler, gerek nazım şekilleri, gerekse konuları ve dili bakımından tanıtılmıştır. Yine Dîvân, edebî sanatlar, vezin, kafiye ve redif bakımından da taranarak, ilgili başlıklar altında değerlendirilmeye ve bilgi verilmeye çalışılmıştır.

Bu çalışmanın ikinci ve önemli bir kısmını teşkil eden metin bölümünde Cemâlî Dîvânı’nın yeni harflerle transkripsiyonlu metni yer almaktadır. Ne yazık ki taradığım eski ve yeni kaynaklarla yüzden çok katalogda Cemâlî Dîvânı’nın ikinci bir nüshasına tesadüf edemedim. Bu nedenle de karşılaştırmalı bir çalışma yapamadım. Oysa bir başka nüsha daha olsaydı, daha doğru ve eksiksiz bir metin ortaya koymama büyük yardımı olacaktı. Örneğin Dîvân’ın 27b ve 49b varaklarında görülen bazı eksik sözcükler tamamlanabilecekti.

Ayrıca Dîvân’ınn çeşitli yerlerinde yer alan, fakat gerek içerik gerekse biçim açışından birbirinin devamı gibi görünen şiir parçalarını birleştirmek, belki ikinci bir nüshanın yardımıyla daha kolay olacaktı. Yine de birbirinin devamı gibi görünen şiir parçaları, elden geldiğince biçim ve içerik yönünden değerlendirilerek, Dîvân’daki varak numaraları da belirtilerek bir sıraya konulmaya çalışıldı. Bu durum, daha çok kasidelerde görüldüğünden, “Kasideleri” bölümünde daha ayrıntılı bilgi verilmiştir.

Cemâlî’nin dili, tamamen Eski Anadolu Türkçesi’nin özelliklerini gösteriyor. Bu nedenle harekeli olan Dîvân metnine elden geldiğince sadık kalınmış ve Eski Anadolu Türkçesi’nin imlâsına uyulmuştur.

Kuşkusuz bütün çabalara rağmen eksik ve yanlışların olabileceğini tahmin ediyorum. Önemli olan, bu eksik ve yanlışların farkedildiği anda düzeltilmesidir. Yapılacak uyarı ve düzeltmeler, beni hem kendi, hem de edebiyat tarihimiz ve Dîvân şiirimiz adına mutlu edecektir.

Ayrıca burada, daha önce yüksek lisans tezi olarak ve 1988’de tamamladığım bu çalışmamı hazırlarken ve 1991’de yeniden gözden geçirirken, çalışmalarımda bana yardım eden ve yol gösterici olan hocam Sayın Prof. Dr. Mine Mengi’ye ve yine kendisinde bulunan Cemâlî Dîvânı yazma nüshasını vererek yardımcı olan hocam Sayın Yrd.Doç.Dr. Kayahan Erimer’e teşekkür ederim.